Transdüserler

Sensör ve transdüserin tanımını yapıp, sensör çeşitleri hakkında bilgi verdikten sonra, bahsettiğimiz bu sensörlerin nerelerde kullanıldığından örneklerle bahsedelim.

Optik sensörler, günlük hayatta en basit örnek olarak, marketlerin veya büyük alışveriş merkezlerinin giriş ve çıkış kapılarında kullanılırlar. Endüstriyel uygulamalarda, metal olmayan malzemelerin hareketi sonucu anahtarlama işlemlerinde kullanılırlar.

Manyetik sensörler, hava alanlarında, alışveriş merkezlerinde içerisinden geçtiğimiz metal dedektörlerde kullanılırlar. Bıçak, silah gibi yoğun metalleri algılayarak, alarm verirler. Endüstriyel alanda da birçok yerde kullanılmaktadır. Basit bir örnek vermek gerekirse, yürüyen bir konveyör bantta bulunan metal parçanın delinmesi işleminde kullanılabilir.

Basınç sensörleri, tankların basıncını ölçmek için kullanılan cihazlarda, kompresör vb. yerlerde kullanılır.

Isı sensörleri; malzemelerin sıcaklığı yoluyla anaktarlama işlemi yapılan yerlerde, örnek vermek gerekise, ütülerde, elektrikli ısıtıcılarda kullanılır.

Ses sensörleri, insan kulağının duyabileceği ve ya duyamayacağı dalga boylarındaki ses sinyalleri ile anahtarlama yapılan devrelerde kullanılır. Örneğin akıllı ev sistemlerinde, “açıl susam açıl” kapıyı açmak için, ışığı yakmak için, müzik veya televizyonu açmak için kullanılıyor.

Bu yazımızda sensörlerin kullanım alanları konusunda basit örnekler verdik. Hayal gücümüzü kullanarak bu örnekleri çoğaltabiliriz. Genel olarak sensörler, endüstriyel alanda, otomasyon sistemlerinde, askeri alanda, tıp alanında vb bir çok yerde kullanılırlar.

Ortamda oluşan fiziksel bir değişiklikten dolayı mekanik bir cihazı veya elektronik bir devreyi çalıştırmamız istendiğinde sensörleri kullanırız. Ama  tespit edeceğimiz değişikliğe uygun sensör kullanmalıyız. Örnek vermek gerekirse ortamdaki sıcaklık değişimini algılamak için ısı sensörlerini, ışık değişimini algılamak için optik sensörlerini, ses değişimini algılamak için ses sensörlerini kullanmalıyız.

Sensör çeşitlerini şu şekilde sıralayabiliriz;

• Isı Transdüser ve Sensörleri
• Manyetik Transdüser ve Sensörler
• Basınç (gerilme) Transdüserleri
• Optik Transdüser ve Sensörler
• Ses Transdüser ve sensörleri

Sensör çeşitlerinden bahsettikten sonra hatırlatmamız gereken bir konu da sensörlerin aktif ve pasif sensörler olarak sınıflandırılmasıdır. Pasif sensörler çalışırken dışardan enerjiye ihtiyaç duyan elemanlardır. Aktif sensörler ise çalışmak için dışardan bir enerjiye ihtiyaç duymayan elemanlardır.

Sensör ve transdüseri tanımlamadan önce kısa bir açıklama yapmak doğru olur. İnsanlar etrafındaki değişiklikleri duyu organları aracılığı ile algılarlar ve buna göre de hareket ederler. Örnek vermek gerekirse üşüdüğümüzde ıs ıtıcıyı açarız veya ortam karanlık olduğunda ışığı açarız. Bu işleri bizim yerimize yapacak cihazlar olsa ne güzel olurdu diye düşündüğümüz olmuştur mutlaka.

İşte tüm bu Fiziksel ortam değişikliklerini (ısı, ışık, basınç, ses, vb.) bizim yerimize algılayan cihazlara sensör algıladığı bilgiyi elektrik enerjisine dönüştüren cihazlara ise transdüser diyoruz.

Sensörlerden alınan veriler elektrik sinyaline dönüştürüldükten sonra elektronik devreler tarafından yorumlanarak mekanik aletlere kumanda edilebilirler. Bu sayede hem günlük hayatımızı hem de endüstriyel üretim süreçlerini çok daha kolaylaştırmış oluruz.

Aslında, sensör ve transdüserleri kesin çizgilerle birbirinden ayırmak biraz zordur. Bunu da şöyle açıklayabiliriz; mikrofon sesini algılayan bir sensördür. Öte yandan, ses dalgalarını, içindeki bobin aracılığıyla elektrik akımına dönüştürdüğü için bir transdüserdir. Bu yüzden bu iki kelimeyi eş anlamlı kabul edebiliriz. Dolayısıyla sensörün bir diğer anlamı da transdüserdir diyebiliriz.